BIO-Based Academy

Stichting PassiefBouwen heeft de afgelopen twee decennia al vele professionals opgeleid rond het passiefhuis principe, maar vanwege de toenemende vraag in de markt naar hergroeibare materialen hebben we in 2025 besloten ook een bio-based opleidingsprogramma te starten.

Aanleiding hiervan is het elders beschreven politproject in Son en Breugel waar de toekomst van duurzaam wonen vorm krijgt met het pilotproject Sandwyck. Hier worden twintig innovatieve woningen gerealiseerd volgens het UniCasco-concept, een systeem dat bewijst dat biobased en betaalbaar perfect samengaan.

Stichting PassiefBouwen is bij dit project vanaf de ontwikkelfase van de bio-based gebouwschil in 2018 al betrokken met advies, berekeningen, testen en ontwikkelen van de technische detaillering. Er is in deze bio-based gebouwschil veel (internationale) kennis op het gebied van ecologisch bouwen opgedaan. Om een langdurig goed functionerende bio-based gebouwschil te ‘engineren’ is specifieke kennis nodig, zonder deze kennis liggen bouwfouten met grote gevolgen op de loer.

Als mensen hun twijfel uitspreken over houtbouw wordt vaak als argument gebruikt dat “de oudste woningen van de wereld die nog steeds overeind staan van hout zijn”, maar ze zeggen er niet bij dat die niet geïsoleerd waren! Door de isolatie en verkeerde keuze of toepassing van materialen kan condensatie van vocht in de gebouwschil ontstaan met alle gevolgen van dien. In verschillende delen van Europa wordt al decennialang goed geisoleerd en kierdicht met hout gebouwd. Deze met name Oostenrijkse en Duitse bedrijven hebben hun details steeds verder verfijnd en geoptimaliseerd wat resulteert en een kwalitatief hoogstaand eindproduct. Wij hebben deze kennis in ons internationale netwerk van PHI door excursies, bouwplaats- beurs- en fabrieksbezoeken, lezingen, congressen én betrokkenheid bij projecten opgedaan.

We leggen in dit artikel graag uit waar de voordelen en valkuilen liggen en geven een doorkijkje naar onze plannen.

Een passieve gebouwschil kan uit eender welk materiaal worden gebouwd, zo lang er maar betrouwbare gegevens beschikbaar zijn om in de PHPP software in te voeren. Het passiefhuis principe heeft geen oordeel over de materiaalkeuze en is uitsluitend bedoeld voor de energetische eigenschappen, aangevuld met enkele belangrijke zaken als comfort, condens, et cetera.

Vanwege de trend om minder milieu belastende materialen in gebouwen te gebruiken zijn wij ons vanaf 2017 gaan verdiepen in bio-based materialen in combinatie met het passiefhuis principe. Al snel bleek dat deze twee elkaar versterken en dat een bio-based passiefhuis wel eens de “heilige graal” zou kunnen zijn.

In plaats van traditionele materialen zoals beton en kalkzandsteen, maakt een bio-based passiefhuis gebruik van hernieuwbare grondstoffen zoals hout, houtwol, bamboe, vlas of cellulose. Dit biedt een aantal unieke voordelen:

• Een bio-based passiefhuis hoeft geen (dure) warmtepomp te hebben om te verwarmen
• Een bio-based passiefhuis heeft geen dikkere wandopbouw in vergelijking met traditionele bouw

Mockup geveldoorsnede pilot Sandwyck

Wij zijn projectpartner van de woonpilot Sandwyck, deze richt zich specifiek op starterswoningen. Door de industrialisatie blijven de kosten beheersbaar, waardoor een passiefhuis niet langer een luxe is, maar een bereikbare standaard voor een nieuwe generatie. De Gemeente Son en Breugel en de Provincie Noord Brabant werken actief mee om dit project versneld mogelijk te maken.

In deze pilot fungeert de Provincie Noord-Brabant als een cruciale aanjager van biobased innovatie. De provincie ondersteunt het project niet alleen met visie, maar ook financieel via het OPZuid-programma. Dit programma wordt gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en de provincie zelf, met als doel de transitie naar een circulaire economie en slimme, duurzame regio’s te versnellen.

Wanneer je de bio-based gebouwschil afzet tegen een traditionele woning van kalkzandsteen die nipt voldoet aan de BENG-eisen, ontstaat er een wereld van verschil in comfort, milieu-impact en techniek.

1. CO2-Voetafdruk: Opslag versus Uitstoot

• Standaard: De productie van kalkzandsteen, cement en traditionele isolatie (zoals PIR of glaswol) is zeer energie-intensief en stoot grote hoeveelheden CO2 uit.
• Bio-based: Materialen zoals hout, vlas of stro slaan CO2 op gedurende de hele levensduur van het huis. Je bouwt dus feitelijk een “koolstofkluis” in plaats van een bron van uitstoot.

2. Thermische Massa en Faseverschuiving

• Standaard: Steen is zwaar en houdt warmte lang vast, eenmaal binnen kunnen woningen in de zomer moeilijk worden afgekoeld. In de winter werkt massa wel in je voordeel.
• Passiefhuis Bio-based: Bio-based isolatiematerialen hebben een veel hogere faseverschuiving. Dit betekent dat het veel langer duurt voordat de hitte van buiten naar binnen dringt. In combinatie met de passiefhuis-standaard blijft de woning in de zomer natuurlijk koel zonder actieve airconditioning. In de winter geeft de hoge faseverschuiving weer stabiliteit voor de binnentemperatuur.

3. Vochtregulatie en Gezondheid (Dampopenheid)

• Standaard: Een stenen huis met een dampdichte schil vertrouwt volledig op mechanische ventilatie. Slechte ventilatie en lage oppervlak temperaturen achter kasten kunnen leiden tot schimmelvorming.
• Bio-based: De materialen zijn van nature dampopen en vochtregulerend. De wanden “ademen” als het ware, wat zorgt voor een stabielere luchtvochtigheid en een merkbaar prettiger en gezonder binnenklimaat.

4. Energieverbruik: BENG vs. Passief

• Standaard (BENG): Richt zich op een acceptabel energieverbruik, maar staat nog steeds een aanzienlijke warmtevraag toe (50 tot 70kW/m2 per jaar)
• Passief: De isolatiewaarden liggen bij een passiefhuis vaak twee keer hoger dan de minimale wettelijke eisen. De warmtevraag is maximaal 15kwh/m2/jaar, waardoor een zware warmtepomp overbodig wordt en de energierekening en CO2 uitstoot minimaal is. Deze woningen veroorzaken ook 5x minder netcongestie (door onderzoek aangetoond).

5. Bouwsnelheid en Gewicht

• Standaard: Lange droogtijden van beton en metselswerk; zware funderingen nodig voor het gewicht van kalkzandsteen.
• Prefab: De bio-based schil is veel lichter, waardoor de fundering lichter (en goedkoper) kan. Door de prefab-productie staat het casco binnen enkele dagen, terwijl een traditioneel huis maanden in de steigers staat.

Het bouwen met een prefab bio-based gebouwschil is meer dan alleen het vervangen van beton door hout; het is een hoogwaardige technische discipline. Omdat natuurlijke materialen interactie hebben met hun omgeving, vraagt een succesvolle toepassing (zonder risico op condensatie in de gebouwschil) om diepgaande bouwfysische expertise.

Cruciaal  voor een technisch verantwoorde bio-based schil is risicobeheersing: Dit vereist uiterst nauwkeurige berekeningen (vaak met specialistische software) om te voorkomen dat het dauwpunt binnen de isolatielaag valt, wat condensatie en schimmel zou veroorzaken.

Ook voor Thermische Accumulatie en Faseverschuiving hebben Bio-based materialen zoals cellulose en houtvezel een unieke eigenschap die kalkzandsteen mist: een hoge specifieke warmtecapaciteit.

De Faseverschuiving is is de tijd die warmte nodig heeft om van buiten naar binnen te dringen. Bij een bio-based passiefhuis kan dit wel 10 tot 12 uur zijn. De hitte van de middagzon bereikt de binnenruimte pas als het buiten alweer is afgekoeld. De ontwerper moet de juiste balans vinden tussen de isolatiewaarde en de massa om zowel winterse kou als zomerse hitte effectief te weren. Dit vereist specifieke kennis die Stichting PassiefBouwen in huis heeft om goed werkende details te ontwikkelen.

Tot slot is er naast de energetische prestatie veel aandacht voor brandveiligheid. Een veelgehoord misverstand is dat bio-based materialen onveilig zouden zijn bij brand. In de praktijk is het tegendeel waar, mits goed toegepast:

• Verkoling: Massief hout en geperste bio-isolatie vormen bij brand een koollaag. Deze laag werkt isolerend en beschermt de achterliggende constructie, waardoor de stabiliteit van het gebouw langer behouden blijft dan bij staal (dat plotseling kan bezwijken).
• Integrale aanpak: Door de schil te combineren met brandvertragende beplating en een juiste compartimentering, voldoet een UniCasco-woning aan de strengste eisen van het Bouwbeslui

De heilige graal.

De combinatie van Houtskeletbouw (HSB) en de Passiefhuis-standaard is een technisch “match made in heaven”. Waar traditionele bouw vaak worstelt met de dikte van de muren en de traagheid van het materiaal, biedt de bio-based passieve schil een relatief slanke, uiterst efficiënte oplossing.

1. Maximale Isolatie, Minimale Dikte

Bij een traditioneel stenen huis (kalkzandsteen + isolatie + spouw + baksteen) moet de isolatielaag bovenop de constructie worden geplaatst. Om passiefhuis-waarden te halen, worden de muren dan extreem dik, wat ten koste gaat van het netto woonoppervlak. Bij houtskeletbouw fungeert de constructie zelf als isolatiepakket. De ruimte tussen de houten stijlen wordt volledig gevuld met bio-based isolatiemateriaal. Het resultaat: Je benut de volledige diepte van de wand. Hierdoor bereikt een bio-based gevel de passief-standaard met een dikte die vergelijkbaar is dan die van een standaard stenen huis dat slechts aan de minimale BENG-eisen voldoet.

2. Verwarmen met Ventilatielucht: Directe Respons

Een cruciaal voordeel van houtbouw boven steen is de lage thermische massa van de binnenkant van de constructie. Een stenen muur absorbeert enorme hoeveelheden energie voordat de ruimtetemperatuur stijgt. Bij een bio-based HSB gebouwschil is reageert de wand direct op de toegevoerde warmte. Hierdoor kan de woning volledig via de ventilatielucht verwarmd worden. Er is zijn geen convectoren of uitgebreid vloerverwarmingssystemen nodig; een kleine naverwarmer in het ventilatiesysteem volstaat.

3. Efficiënt Nachtelijk Spuien

In de zomer draait dit principe zich positief om. Wanneer het buiten afkoelt, wil je de woning snel ontdoen van de overdag opgebouwde warmte. In een stenen gebouw zit de hitte diep in de muren “opgeslagen”. Om die eruit te krijgen, zou je enorme hoeveelheden lucht (een gigantisch debiet) door het huis moeten jagen, wat vaak oncomfortabel is en technisch onhaalbaar met standaard ventilatie.

Omdat de bio-based schil weliswaar een goede faseverschuiving heeft maar minder “vaste” massa die de kamer in straalt, is nachtelijk spuien (natuurlijke ventilatie door ramen open te zetten) uiterst effectief. De woning koelt razendsnel af naar de gewenste nachttemperatuur, waardoor je de volgende dag weer met een koel huis begint. Spuien kan zelfs ook met gesloten ramen door de ventilatiebox zo in te stellen dat hij snachts als de temperatuur onder de 18 graden komt bia een bypass, buiten de warmtewisselaar om, lucht naar binnen blaast.

Belangrijkste voorwaarde voor het functioneren van de eerder genoemde kenmerken van Passieve gebouwen valt of staat met kierdichting. In een stenen huis is het dichten van de aansluitingen tussen harde materialen (betonvloer op kalkzandsteen) vaak een uitdaging. Hij de houtskeletbouw daarentegen worden de prefab elementen in de fabriek voorzien van doorlopende luchtdichtingslagen. De flexibiliteit van hout en de precisie van prefab zorgen voor een n50-waarde (luchtdichtheid) op een betaalbare manier te evenaren is.

Naast de voordelen van de bio-based materialisatie nemen we ook het bouwwaardemodel mee in onze opleiding. Binnen het bouwwaardemodel wordt de grootste impact op duurzaamheid behaald op de hoogste treden: Refuse, Rethink en Reduce. Hoewel adaptiviteit vaak wordt geassocieerd met de functie van ruimtes, zit de werkelijke winst in de adaptiviteit van componenten en knooppunten.

Het hoogste niveau van circulariteit wordt bereikt door knooppunten losneembaar en universeel te ontwerpen (Rethink), wordt sloop en materiaalverspilling voorkomen (Refuse). Slimme verbindingen maken het mogelijk om componenten individueel te vervangen of te upgraden (micro-adaptiviteit). Hierdoor hoeft niet het hele systeem op de schop bij veranderende eisen, wat de levensduur van het gebouw aanzienlijk verlengt. De focus op technische details zorgt ervoor dat materialen hoogwaardig in de keten blijven, in plaats van te eindigen als afval (waardebehoud).

Het is onze ambitie om naast ons passiefhuis cursusaanbod een bio-based cursus aan te bieden. Volg ons en blijf op de hoogte van het aanbod nieuwe opleidingen.